Korte geschiedenis van de tulp

De tulpenteelt begon in Perzië, in de XXe eeuw, door hybridisatie in tuinen van in het wild verzamelde planten, die vervolgens de voorkeur kregen, mogelijk vanwege de bloemgrootte, kleur en vorm.

In de XXIII-XXIVe eeuw werden in het Ottomaanse Rijk talrijke soorten tulpen gecultiveerd, en tulpsoorten in Turkije zijn typisch rood, minder vaak wit, geel of roze. De Ottomanen hadden ontdekt dat deze wilde tulpen spontane veranderingen in vorm en kleur konden produceren.
In Ottomaanse teksten uit de XVe eeuw noemt de Chagatay Husayn Bayqarah tulpen "lale".

In de XVIe eeuw onderhielden Sultan Selim II en Sultan Ahmet III in de zomer beroemde tulpentuinen. Deze schijnen te hebben bestaan uit tulpen uit Iran en Centraal-Azië, die mogelijk in het rijk waren geïmporteerd. Er is veel bewijs dat royalty's de schoonheid van rozen en tulpen vergeleken. Vooral populair in die tijd waren de roze tulp en roze rozen.

Sultan Ahmet was ook de eerste die binnenlandse tulpenbollen naar Nederland importeerde. Men gelooft dat de Nederlandse ambassadeur in het Ottomaanse Rijk, Oghier Ghislain de Busbecq, gefascineerd was door de schoonheid van de tuinen.

In de jaren die volgden, verspreidden de tulpen zich snel en vonden ze een plek in elke tuin van de Europese hogere kringen. Een zeer erkende persoon die hiervoor verantwoordelijk is, is de arts en botanicus Carolus Clusius in de laatste jaren van de XVIe eeuw. Hij plantte tulpen in de Weense Keizerlijke Botanische Tuinen in 1573. Hij voltooide het eerste grote werk over tulpen in 1592 en maakte aantekeningen van de kleurvariaties. Nadat hij werd benoemd tot directeur van de nieuw opgerichte Hortus Botanicus van de Universiteit Leiden, plantte hij in het najaar van 1593 zowel een onderwijstuin als zijn privétuin met tulpen.

Aldus wordt 1594 beschouwd als de datum van de eerste bloei van de tulp in Nederland.
Deze tulpen in Leiden zouden uiteindelijk leiden tot zowel de tulpenmanie als de tulpenindustrie in Nederland.
Tulpen verspreidden zich snel over Europa en werden een waardevol bezit voor elk huishouden.

Een rage voor bollen groeide al snel in Frankrijk en Duitsland, waar in het begin van de 17e eeuw complete eigendommen werden uitgewisseld als betaling voor een enkele tulpenbol.
De waarde van de bloem gaf het een speciale 'aura' van mystiek, en talrijke publicaties die variëteiten beschreven in weelderige tuiniershandleidingen werden gepubliceerd, inspelend op de waarde van de bloem. De exporthandel werd opgebouwd in Frankrijk, met levering aan Nederlandse, Vlaamse, Duitse en Engelse kopers.
De handel heeft de beroemde tulpenmanie in Holland tussen 1634 en 1637 doen ontvlammen.

Sinds de XVIIe eeuw is Nederland de belangrijkste producent van commerciële tulpenplanten ter wereld. In 2019 produceerde het maar liefst 3 miljard bollen per jaar, waarvan het merendeel voor export.

Veel tulpsoorten kunnen onderling kruisbestuiven, en wanneer wilde tulpenpopulaties geografisch overlappen met andere tulpsoorten of -ondersoorten, hybridiseren ze vaak en creëren ze gemengde populaties. De meeste commerciële tulpencultivars zijn complexe hybriden en vaak steriel.

Commerciële kwekers oogsten de tulpenbollen meestal in de nazomer en sorteren ze op grootte; bollen die groot genoeg zijn om te bloeien worden gesorteerd en verkocht, terwijl kleinere bollen worden gesorteerd op grootte en opnieuw geplant voor toekomstige verkoop.

Omdat tulpenbollen niet elk jaar betrouwbaar terugkomen, zijn tulpvariëteiten die uit de gratie raakten bij de huidige esthetische waarden traditioneel uitgestorven.

We kunnen concluderen dat de tulpen een opwindend, mooi en tot de verbeelding sprekend voorbeeld zijn van "survival of the fittest".